İKİNCİ KISIM – Sosyal Sigorta Hükümleri › BİRİNCİ BÖLÜM – Sigortalılara İlişkin Hükümler
5510 sayılı Kanun Madde 4 – Sigortalı sayılanlar
SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU · Resmî Gazete 16 Haziran 2006, sayı 26200
Sade özet
Bu madde, kısa ve uzun vadeli sigorta kolları açısından kimlerin sigortalı sayıldığını belirlemektedir. Sigortalılar; hizmet akdiyle çalışanlar, kendi adına bağımsız çalışanlar ve kamu idarelerinde belirli statülerde görev yapanlar şeklinde gruplandırılmıştır. Ayrıca bazı özel meslek gruplarının ve öğrencilerin hangi kategoriye tabi olduğu ve bazı durumların sigortalılık dışı kaldığı düzenlenmiştir.
- Hizmet akdiyle çalışanlar, muhtarlar, bağımsız çalışanlar, tarımsal faaliyette bulunanlar ve belirli kamu personelleri sigortalı sayılır (1. fıkra).
- Sendika yöneticileri, belli sanat dallarında çalışanlar ve TYCP yararlanıcıları gibi kişi ve kurumlar hakkında hizmet akdiyle çalışanlara yönelik hükümler uygulanır (2. fıkra).
- Jokey ve antrenörler hakkında bağımsız çalışanlara yönelik hükümler uygulanır (3. fıkra).
- Askerî, polis, jandarma ve sahil güvenlik okullarından mezun olmadan veya göreve başlamadan ayrılanların eğitim süreleri sigortalılıktan sayılmaz (5. fıkra).
- Kamu idarelerinde belirli kapsamlarda sigortalı sayılanlara, bu kapsamda oldukları sürece kısa vadeli sigorta kolları hükümleri uygulanmaz (6. fıkra).
Kimleri ilgilendirir: Çalışanlar, bağımsız işletmeciler, kamu personeli ve ilgili eğitim kurumlarındaki öğrenciler.
Kaynak: 5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU, m. 4
Bu özet yapay zeka ile üretilmiştir; hukuki görüş değildir. Bağlayıcı olan tam metindir.
Tam madde metnini göster
(Değişik: 17/4/2008-5754/2 md.)
Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;
a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar,
b) Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise;
1) Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olanlar,
2) Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar,
3) Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları,
4) Tarımsal faaliyette bulunanlar,
c) Kamu idarelerinde;
1) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar,
2) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar,
sigortalı sayılırlar.
Birinci fıkranın (a) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümler;
a) İşçi sendikaları ve konfederasyonları ile sendika şubelerinin başkanlıkları ve yönetim kurullarına seçilenler,
b) Bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan; film, tiyatro, sahne, gösteri, ses ve saz sanatçıları ile müzik, resim, heykel, dekoratif ve benzeri diğer uğraşları içine alan bütün güzel sanat kollarında çalışanlar ile düşünürler ve yazarlar,
c) Mütekabiliyet esasına dayalı olarak uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç olmak üzere, yabancı uyruklu kişilerden hizmet akdi ile çalışanlar,
d) 2/7/1941 tarihli ve 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanuna göre çalıştırılanlar,
e) 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanununda belirtilen umumî kadınlar,
f) Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen kurslarda usta öğretici olarak çalıştırılanlar, kamu idarelerinde ders ücreti karşılığı görev verilenler ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (C) bendi kapsamında çalıştırılanlar,
g) (Ek: 11/10/2011-KHK-665/29 md.) Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen Toplum Yararına Çalışma Programlarından yararlananlar,
hakkında da uygulanır. (Ek cümle: 11/10/2011-KHK-665/29 md.) Bu fıkranın (g) bendinde sayılanlar için Türkiye İş Kurumu prim ödeme yükümlüsü olmakla birlikte bu Kanun kapsamında işyeri ve işveren sayılmaz.
Birinci fıkranın (b) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümler; 10/7/1953 tarihli ve 6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanuna tabi jokey ve antrenörler hakkında da uygulanır.
Birinci fıkranın (c) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümler;
a) Kuruluş ve personel kanunları veya diğer kanunlar gereğince seçimle veya atama yoluyla kamu idarelerinde göreve gelenlerden; bu görevleri sebebiyle kendilerine ilgili kanunlarında Devlet memurları gibi emeklilik hakkı tanınmış olanlardan hizmet akdi ile çalışmayanlar,
b) Başbakan, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, belediye başkanları, il encümeninin seçimle gelen üyeleri,
c) Birinci fıkranın (c) bendi kapsamında iken, bu kapsamdaki kişilerin kurduğu sendikalar ve konfederasyonları ile sendika şubelerinin başkanlıkları ve yönetim kurullarına seçilenlerden aylıksız izne ayrılanlar,
d) Harp okulları ile fakülte ve yüksek okullarda, Milli Savunma Bakanlığı hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken askerî öğrenci olanlar ile astsubay meslek yüksek okulları ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tâbi tutulan adaylar,
e) Polis Akademisi ile fakülte ve yüksek okullarda, Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden öğrenciler ile polis nasbedilmek üzere Polis Meslek Eğitim Merkezlerinde polislik eğitimine tabi tutulan adaylar ,
f) (Ek: 2/1/2017 - KHK - 680/73 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/71 md.) Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına okumaya devam edenler ile subay ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tabi tutulan adaylar,
hakkında da uygulanır.
Dördüncü fıkranın (d), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen okulları tamamlamadan ayrılanlar ile bu okulları tamamlamalarına rağmen görevlerine başlamadan ayrılanların, bu okullarda geçen eğitim süreleri sigortalılıklarından sayılmaz.
Bu Kanunun kısa vadeli sigorta kollarına ilişkin hükümleri bu maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara bu kapsamda oldukları sürece uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Değişiklik notları
- (Değişik: 17/4/2008-5754/2 md.)
- (Ek: 11/10/2011-KHK-665/29 md.)
- (Ek cümle: 11/10/2011-KHK-665/29 md.)
- (Ek: 2/1/2017 - KHK - 680/73 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/71 md.)
İlgili yargı kararları (14)
İlk Derece Mahkemesi İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesi
E. 2026/454 K. 2026/1124 · 5 Kasım 2026 · fıkra 1-a
İlk Derece Mahkemesi Konya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi
E. 2026/408 K. 2026/674 · 24 Eylül 2026
İlk Derece Mahkemesi İstanbul 28. Asliye Ticaret Mahkemesi
E. 2026/1612 K. 2026/125 · 23 Eylül 2026
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
E. 2026/127 K. 2026/404 · 24 Haziran 2026 · fıkra 1-a
Danıştay 2. Daire
E. 2023/6900 K. 2025/6087 · 18 Aralık 2025
Danıştay 12. Daire
E. 2023/4279 K. 2025/5186 · 24 Kasım 2025
Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu
E. 2024/3038 K. 2025/1587 · 8 Eylül 2025
Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu
E. 2025/64 K. 2025/1586 · 8 Eylül 2025
Danıştay 12. Daire
E. 2023/2645 K. 2025/3369 · 24 Haziran 2025
Danıştay 12. Daire
E. 2023/2606 K. 2025/3368 · 24 Haziran 2025
Danıştay 5. Daire
E. 2025/3331 K. 2025/6558 · 29 Mayıs 2025
Danıştay 10. Daire
E. 2021/7296 K. 2025/2657 · 21 Mayıs 2025
Danıştay 10. Daire
E. 2022/4779 K. 2025/2658 · 21 Mayıs 2025
Danıştay 12. Daire
E. 2022/2263 K. 2025/980 · 26 Şubat 2025
